Nieuwe stap voor Common Ground: waar stemmen gemeenten tijdens de ALV van de VNG eind september over?

Vorig jaar stemden gemeenten in met de Realisatiekoers Common Ground. Daarmee spraken zij uit gezamenlijk te willen werken aan een moderne digitale overheid, waarin gemeenten meer regie nemen op hun informatievoorziening, samenwerken op basis van open standaarden en minder afhankelijk worden van afzonderlijke leveranciers. 

Nu ligt de vervolgstap voor: hoe organiseren gemeenten die gezamenlijke regie in de praktijk?  

We verwachten dat het voorstel gaat over onder andere over: 

• de inrichting van de governance; 
• de rol van gemeenten; 
• de samenwerking met leveranciers en communities; 
• de organisatie die de gezamenlijke regie gaat uitvoeren; 
• de financiële inrichting. 

Voor alle gemeenten die samenwerken binnen het Open Webconcept is dit een belangrijk moment. Als één van de drie grote Common Ground-communities werken gemeenten en leveranciers binnen het OWC al jarenlang samen aan open source bouwblokken die aansluiten op de oorspronkelijke uitgangspunten van Common Ground. De keuzes die nu worden gemaakt, bepalen in belangrijke mate hoe deze ontwikkeling de komende jaren verdergaat. 

Waarom is dit belangrijk? 

Voor veel gemeenten lijkt Common Ground misschien nog vooral een technisch onderwerp. In de praktijk raakt het vrijwel iedere gemeente. Denk aan MijnOmgevingen, zaaksystemen, WOO-oplossingen, vergunningverlening, kaarttoepassingen en gegevensuitwisseling. 

De besluiten die in september worden genomen, bepalen hoe gemeenten deze voorzieningen de komende jaren gezamenlijk ontwikkelen, inkopen en beheren. 

Tegelijkertijd bevinden gemeenten zich midden in een langdurige digitale transitie. Vooral kleine en middelgrote gemeenten kunnen bestaande systemen niet van de ene op de andere dag vervangen. Juist daarom is het belangrijk dat nieuwe keuzes ruimte blijven bieden voor een stapsgewijze overgang, waarbij bestaande en nieuwe oplossingen naast elkaar kunnen functioneren. 

Wat vindt het Open Webconcept? 

Net als vorig jaar zijn wij positief over de gekozen richting. Wij geloven nog steeds in de oorspronkelijke uitgangspunten van Common Ground: 

• publieke regie; 
• open standaarden; 
• open source; 
• samenwerking tussen gemeenten én marktpartijen; 
• het voorkomen van vendor lock-in. 

De afgelopen jaren hebben gemeenten, leveranciers en communities samen veel kennis opgebouwd en oplossingen ontwikkeld die zich in de praktijk hebben bewezen. Open Webconcept levert hier al jaren actief een bijdrage aan met open source bouwblokken die inmiddels door tientallen gemeenten worden gebruikt en naadloos aansluiten op de informatiekundige visie Common Ground. 

Onze architectuur is daarbij bewust ingericht op vervangbaarheid, uitwisselbaarheid en schaalbaarheid. Gemeenten moeten componenten kunnen vervangen zonder opnieuw afhankelijk te worden van één leverancier of één landelijke voorziening. Dat sluit aan bij de eerder vastgestelde Realisatiekoers Common Ground, waarin ruimte wordt geboden aan meerdere oplossingen die voldoen aan dezelfde uitgangspunten. 

Wij vinden daarom dat de volgende stap moet voortbouwen op wat gemeenten gezamenlijk al hebben ontwikkeld. 

Tegelijkertijd vinden wij dat gemeenten alleen een weloverwogen besluit kunnen nemen wanneer vooraf duidelijk is wat de voorstellen in de praktijk betekenen en welke gevolgen zij hebben voor gemeenten.  

Aandachtspunten richting de VNG 

Het Open Webconcept wil de VNG enkele aandachtspunten meegeven ten aanzien van de ALV in september:  

1. Houd vast aan de oorspronkelijke koers van Common Ground 

Gemeenten hebben eerder ingestemd met een visie waarin open samenwerking, uitwisselbaarheid en keuzevrijheid centraal staan. 

Wij vinden het belangrijk dat de verdere uitwerking van Common Ground in lijn blijft met deze uitgangspunten. Nieuwe voorstellen mogen niet ongemerkt leiden tot een andere koers dan waar gemeenten eerder mee hebben ingestemd. 

2. Maak de financiële gevolgen vooraf volledig inzichtelijk 

Gemeenten moeten vooraf weten welke financiële consequenties de voorstellen hebben. Daarbij gaat het niet alleen om de totale kosten, maar ook om: 

• de verdeling tussen kleine, middelgrote en grote gemeenten; 
• de structurele lasten; 
• de verwachte opbrengsten; 
• welke kosten betrekking hebben op regie en welke op daadwerkelijke ontwikkeling van voorzieningen. 

Juist voor kleinere gemeenten is het belangrijk dat deelname haalbaar blijft. Een gezamenlijke digitale infrastructuur is alleen succesvol wanneer alle gemeenten kunnen meedoen. 

Ons advies is daarom om geen definitieve besluitvorming plaats te laten vinden zolang de financiële gevolgen onvoldoende inzichtelijk zijn. 

3. Borg een gelijk speelveld en ruimte voor innovatie 

Common Ground is gebouwd op samenwerking tussen gemeenten en verschillende marktpartijen. Die samenwerking is een belangrijke kracht en moet behouden blijven. 

Er moet ruimte zijn voor meerdere leveranciers, communities en nieuwe initiatieven. Zo behouden gemeenten keuzevrijheid, blijft innovatie mogelijk en voorkomen we nieuwe afhankelijkheden.  

Het vroegtijdig aanwijzen van voorkeursoplossingen of het beperken van alternatieven kan ertoe leiden dat gemeenten opnieuw afhankelijk worden van een beperkt aantal voorzieningen. Dat staat haaks op de oorspronkelijke bedoeling van Common Ground.  

4. Gemeenten blijven opdrachtgever 

Common Ground is ontstaan vanuit gemeenten. Dat uitgangspunt moet behouden blijven. 

Een nieuwe regieorganisatie kan gemeenten ondersteunen en faciliteren en verbinden. Het is niet hun rol om en kunnen niet bepalen welke oplossingen worden ontwikkeld of welke technologie de voorkeur krijgt. 

Gemeenten moeten gezamenlijk opdrachtgever blijven en zelf bepalen welke voorzieningen worden ontwikkeld, welke prioriteiten worden gesteld en hoe publieke middelen worden ingezet. De regieorganisatie controleert of deze voldoen aan de architectuuruitgangspunten.  

5. Benut de kracht van het bestaande communities 

De afgelopen jaren hebben gemeenten, communities en leveranciers gezamenlijk veel kennis opgebouwd en oplossingen ontwikkeld die zich in de praktijk hebben bewezen. 

Blijf gebruik maken van de bestaande ecosystemen en communities. 

Geef communities een blijvende rol binnen de governance en houd ruimte voor verschillende leveranciers en oplossingen. Daarmee benutten we bestaande kennis, voorkomen we dubbel werk en bouwen we verder op wat gemeenten gezamenlijk al hebben gerealiseerd. 

6. Houd rekening met de uitvoerbaarheid 

Niet iedere gemeente bevindt zich in dezelfde fase van de transitie. Vooral kleinere en middelgrote gemeenten beschikken vaak over beperkte capaciteit voor functioneel beheer en implementatie. Daarom is het belangrijk dat gemeenten stapsgewijs kunnen migreren en bestaande voorzieningen gecontroleerd kunnen vervangen. 

Een succesvolle Common Ground-aanpak biedt ruimte voor die geleidelijke overgang. 

7. Maak succes meetbaar 

Een nieuwe governance is geen doel op zich. Uiteindelijk gaat het om betere dienstverlening voor gemeenten en inwoners. 

Spreek daarom vooraf af hoe succes wordt gemeten. Denk bijvoorbeeld aan: 

• meer hergebruik van oplossingen; 
• minder vendor lock-in / voldoende keuzevrijheid qua leveranciers; 
• lagere maatschappelijke kosten; 
• snellere ontwikkeling van voorzieningen; 
• grotere betrokkenheid van gemeenten. 

Zo kunnen gemeenten ook beoordelen of de nieuwe governance daadwerkelijk oplevert wat ermee wordt beoogd. 

Advies aan gemeenten 

Wij adviseren gemeenten om het voorstel van de VNG ten aanzien van de ALV in september zorgvuldig te beoordelen. Zodra de definitieve stukken er zijn volgt vanuit Open Webconcept een inhoudelijke reactie en advies voor onze gemeenten. 

Let in ieder geval bij het lezen van de stukken en je advies op: 

• een volledige financiële onderbouwing; 
• een eerlijke kostenverdeling; 
• duidelijkheid over de inhoudelijke koers van Common Ground; 
• een duidelijke governance; 
• blijvende ruimte voor alle communities; 
• een gelijk speelveld voor leveranciers; 
• behoud van open standaarden en open source; 
• voldoende invloed voor alle gemeenten, groot én klein. 

Pas wanneer deze onderdelen voldoende duidelijk zijn, kunnen jullie een weloverwogen besluit nemen.  

Tot slot 

Vorig jaar maakten gemeenten gezamenlijk een keuze voor de koers van Common Ground. Nu ligt de volgende stap voor: de manier waarop die koers wordt uitgevoerd. Dat maakt dit misschien wel een belangrijkere beslissing. 

De keuzes die eind september worden gemaakt bepalen hoe gemeenten de komende jaren gezamenlijk regie voeren op hun digitale dienstverlening. Juist daarom vinden wij het belangrijk dat gemeenten een zorgvuldig besluit kunnen nemen, op basis van volledige informatie en met oog voor de oorspronkelijke uitgangspunten van Common Ground. 

Als Open Webconcept blijven wij graag meedenken over deze ontwikkeling. Samen met gemeenten, leveranciers en andere communities bouwen we verder aan een open, toekomstbestendige digitale overheid.